نظارت در نظام اسلامی؛ فراتر از کنترل، در مسیر تعالی

نظارت در سازمان‌های خدمت‌رسان (مانند جمعیت هلال احمر) چگونه باید باشد؟ ‌ اگر به آموزه‌های این اثر رجوع کنیم، می‌توان سه محور کلیدی را برای پیاده‌سازی نظام نظارتی در جمعیت هلال احمر استخراج کرد:

 ۱. نظارت به مثابه شفقت و مهر: در نظام اسلامی، ناظر کسی است که دلسوزانه می‌خواهد مسیر را برای همکارش هموار کند. در سازمان امدادی، نظارت نباید باعث ایجاد ترس و اضطراب شود، بلکه باید به گونه‌ای باشد که امدادگر احساس کند نظارت بر او، برای حفظ سلامت او و ارتقای کیفیت خدماتی است که به آسیب‌دیده ارائه می‌دهد.

۲. توازن میان عدالت و حکمت: یکی از نکات برجسته در دیدگاه اخوان کاظمی، لزوم به‌کارگیری حکمت در نظارت است. ناظر باید بداند کجا با سخت‌گیری عدالت را جاری کند و کجا با مدارا و حکمت، راهنمای فرد باشد. در محیط‌های داوطلبانه، جایی که انگیزه اصلی ایثار است، نظارتِ خشک و صرفاً اداری می‌تواند انگیزه‌های معنوی را کمرنگ کند.

۳. خود-نظارتی (نظارت درونی)؛ والاترین سطح مدیریت: هدف غایی نظام نظارتی در اسلام، رساندن فرد به مرحله‌ای است که ناظرِ خویش باشد. زمانی که یک امدادگر یا مدیر هلال‌احمری، احساس کند که در هر لحظه زیر نظر خداوند متعال است (مقام مراقبت)، دیگر نیازی به نظارت‌های سختگیرانه بیرونی نخواهد بود. این همان نقطه تبدیل تکلیف اداری به تکلیف شرعی است. ‌ سخن پایانی ما در دفتر نمایندگی ولی فقیه جمعیت هلال احمر استان، بر این باوریم که نظارت در سازمان، زمانی به ثمر می‌نشند که با روحانیت اسلامی و اخلاق محمدی (ص) عجین شود. نظارتی که نه برای سراغ گرفتن خطاها، بلکه برای ساختن انسان‌های تکامل‌یافته باشد. ‌ امید است با تکیه بر آموزه‌های اسلامی و رویکردی انسانی، بتوانیم نظارتی را جاری کنیم که منجر به افزایش بهره‌وری در امدادرسانی و رضایت خاطر در پیشگاه حق‌تعالی گردد.

به قلم: حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحمید واعظی مسئول دفتر نمایندگی ولی فقیه در جمعیت هلال احمر استان آذربایجان شرقی با استناد به آموزه‌های کتاب «نظارت در نظام اسلامی» (نوشته بهرام اخوان کاظمی)