S
Header
            مراسم عزاداری شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها  برگزار شد                        شهادت جانگداز حضرت فاطمه زهرا(س) بر همه شیعیان و علاقه مندان به اهل بیت(ع) تسلیت باد                        پیام تسلیت رئیس جمعیت هلال احمر به دنبال حادثه سقوط هواپیمای تهران -یاسوج                        نماینده ولی فقیه در هلال احمر این ضایعه را تسلیت گفت                        فیلم | رهبر انقلاب: امیرالمؤمنین این روزها با سینه پر از غم با عزیزه خود وداع می‌کند                        حضرت زهرا (س) از منظر امیرالمومنین(ع)                        شورای عالی جمعیت هلال احمر برگزار شد                        مسئول دفتر حوزه نمایندگی ولی فقیه در جمعیت هلال احمر منصوب شد                        حضور نماینده ولی فقیه در جمعیت هلال احمر در راهپیمایی یوم الله 22 بهمن                        تحول درونی ملت در پرتو اراده الهی، رمز پیروزی انقلاب اسلامی است            
کد خبر : 61913
رضا صفری (دکتری تاریخ اسلام)

بازخوانی حقوق بشر اسلامی

سرویس اخبار
دین مبین اسلام تاکید ویژه ای بر حقوق انسان و حفظ کرامت انسانی دارد.این موضوعی است که در سیره پیامبر(ص) و امامان معصوم هم دیده می شود. بر اساس چنین بستری در اسلام است که نویسندگان، فلاسفه و شارحان در این موضوع به تالیفات گسترده ای پرداختند. این مباحث در منشور حقوق بشر اسلامی با دقت گنجانده شده است.
شنبه 14 فروردین 1395 ساعت 10:18

امروزه وقتی سخن از حقوق بشر به میان آورده می شود، چنان به ذهن متبادر می شود که حقوق بشر صرفا برای غربی ها است مردمان جوامع دیگر فارغ از مقوله های حقوق بشر هستند.البته باید توجه داشت هنگامی که کشورهای غربی از قرون وسطی خود بیرون آمدند و قدم در مسیر نوزایی و رنسانس گذاشتند، تمام دنیای اطراف خود را در تمام شاخص ها با خود تطبیق می کردند. برای مثال غرب، تاریخ جهان را نه بر اساس ملل و سیر تطور، بلکه براساس و محوریت غرب بررسی می کرد و گویا فراموش کرده، عصر نوزایی و رنسانس خود را تا دوره کشفیات و اختراعات مدیون میراث تمدنی اسلام بوده است.

آموزه های مترقی اسلام

حدود 1400 سال قبل از این، حکومت ها برای بقایای خود و زیر سلطه قرار دادن دیگر حکومت ها و ملت ها به نزاع می پرداختند، در یکی از دورترین نقاط فاقد تمدن و مدنیت، آیینی با نام اسلام سخن از ارزش های به میان آورد که در قرن 21 هنوز دنیای مترقی غربی نتوانسته به پای آن آموزه ها برسد. بررسی آیه به آیه قرآن مجید نشان می دهد که انسان، کرامت انسانی و اخلاق او، حقوق بین امام و مامون، حقوق بین همسایگان، حقوق اقلیت ها  در جامعه و...از دموکراتیک ترین نظام ها هم مترقی است. از آنجایی که موضوع حقوق بشر بر اساس قرآن به صورت مفصل در نوشته دیگری اشاره رفته در این نوشتار خودداری می کنیم. بررسی سیره حضرت رسول(ص) در دوران تبلیغ دین اسلام در مکه و بخصوص دوران 10 ساله رهبری خود در مدینه بیانگر رویکرد وی در موضوعات مختلف حقوق انسانی است که مبتنی بر حفظ اصالت و شرافت انسانی، حفظ حقوق فردی و اجتماعی...است.

با آغاز تدوین فقه و اخلاق (دو رشته بسیار مهم از علوم اسلامى) که شکل جامعتر آن در قرون سوم و چهارم تجلى نمود، مباحث حقوق بشر در اسلام در کتابهاى فقهى و اخلاقى این عصر همچون مبسوط شیخ طوسىبه طور استدلالى مطرح و مورد نقد و تحلیل قرار گرفت. تحولات بعدى فقه را به ویژه در قرنهاى هفتم و هشتم هجرى مى توان در کتب فقهى چون مؤلفات محقق و علامه حلىجستجو کرد و نیز در دوران شکوفایى فقه اسلامى در قرنهاى سیزدهم و چهارده هجرى مسائل حقوق بشر در اسلام به صورت عمیقتر و روشنترى در لابلاى طبقه بندى و موضوع بندى سنتى فقه در مباحث سیاسى فقه عنوان شد که در این میان می توان از آثار ارزشمند حضرت امام خمینی بنیانگذار کبیر جمهوری اسلامی ایران، آیت الله شهید مرتضی مطهری و علامه محمد تقی جعفری شارح مثنوی و معنوی نام برد.

حقوق بشر اسلامی

اعلامیه حقوق بشری که از سوی دولت های غربی مطرح شد، در برخی از موارد با اصول مسلم اسلام در تعارض بود. از اینرو نه تنها از سوی دولت ها، بلکه از سوی گروه کثیری ازمتفکران و اندیشمندان اسلامی مورد اعتراض قرار گرفت. در اعلامیه حقوق بشر غربی بر حق آزاد مذهب و حق آزاد برای تغییر دین تاکید شده بود؛ این مباحث موضوعاتی بود که از نگاه مسلمانان قابل پذیرش نبودند چرا که اندیشمندان مسلمان، دین اسلام را به عنوان آخرین دین و تکمیل کننده همه ادیان آسمانی می شمردند و از سوی دیگر موضوع ارتداد در مذهب که در اعلامیه حقوق بشر غرب،آزاد اعلام شده بود، در اسلام با مجازات سختی مواجه می شد. اعتراضاتی که اندیشمندان مسلمان در موضوعات مشابه اعلامیه حقوق بشر غربی از خود نشان دادند، موجب به راه انداختن جو تبلیغاتی بسیار سختی از سوی رسانه های غربی علیه اسلام و مسلمانان شد. در چنین فضایی بود که مسلمانان به این نتیجه رسیدند که باید اصول و قوانین حقوق بشر اسلامی را از متون اصلی از جمله قرآن، سیره پیامبر(ص) و متفکران اسلامی استخراج و به جامعه عرضه کرد و نشان داد که اصول اسلام در موضوعات مطرح شده نه تنها حقی از انسان را ضایع نمی کند بلکه از اصول محکم و مترقی هم برخوردار است.

در همین راستا، سازمان کنفرانس اسلامی به عنوان مهمترین نهاد اسلامی در بین کشورهای اسلامی در طی چندین مرحله تلاش کرد تا سندی را به عنوان منشور حقوق بشر اسلامی تدوین نماید. اولین تلاش در این راستا، طرح اعلامیه حقوق و تکالیف اساسی انسان در اسلام، در سال 1979 بود کهدر شهر مکه در عربستان به تصویب رسید. در حدود 9 سال بعد از اولین سند، در سال 1988، طرحسندی در رابطه با حقوق بشر در اسلام در شهر طائف در عربستان به تصویب رسید. سومین و مهم ترین اعلامیه حقوق بشر اسلامی در سال1990 (1411ق/1369ش) در شهر قاهره در اجلاس وزرای خارجه کشورهای اسلامی سازمان کنفرانس اسلامیتصویب شد.

در این نوشتار اگر بنا را بر اعلامیه قاهره بگذاریم که آخرین سند است، این اعلامیه از یک مقدمه و 25 ماده تشکیل شده که به بررسی نکات کلی ایین اعلامیه خواهیم پرداخت. نکته ای که بسیار مهم است و باید بدان توجه کرد اینکه برخلاف کشورهای غربی که همه تلاش های سیاسی و رسانه ای خود را در مسیر ترویج و اشاعه حقوق بشر غربی بکار برده اند، دولت های اسلامی و بخصوص کشورهای عضو کنفرانس اسلامی، اعلامیه قاهره را در حد یک سند رها کرده اند و هنوز به صورت یک کنوانسیون و یا معاهده ای الزام آور نه برای همه کشورهای اسلامی یا حتی برای ترویج دنیا، بلکه در بین اعضای کنفرانس اسلامی هم در نیاورده اند.

منشور حقوق بشر اسلامی

ماده یک : الف ) بشر به طور کلی ، یک خانواده می باشند که بندگی نسبت به خداوند و فرزندی نسبت به آدم آنها را گرد آورده و همه مردم دراصل شرافت انسانی و تکلیف و مسؤولیت برابرند بدون هر گونه تبعیضی از لحاظ نژاد ، یا رنگ یا زبان یا جنس یا اعتقاد دینی یا وابستگی سیاسی یا وضع اجتماعی و غیره .
ضمنا عقیده صحیح ، تنها تضمین برای رشد این شرافت از راه تکامل انسان می باشد.

ب)همه مخلوقات به منزله عائله خداوندی هستند و محبوبترین آنان نزد خدا سودمندترین آنان به همنوع خود است . و هیچ احدی بر دیگری برتری ندارد مگر در تقوا و کار نیکو.

ماده دوم : الف ) زندگی موهبتی است الهی و حقی است که برای هر انسانی تضمین شده است ، و بر همه افراد و جوامع و حکومتها واجب است که از این حق حمایت نموده و در مقابل هر تجاوزی علیه آن ایستادگی کنند وجایز نیست کشتن هیچ کس بدون مجوز شرعی

ب ) استفاده از وسیله ای که منجر به از بین بردن سرچشمه بشریت به طور کلی یا جزیی گردد ، ممنوع است .

ج) پاسداری از ادامه زندگی بشریت تا هر جائیکه خداوند مشیت نماید ، وظیفه ای شرعی می باشد .

د)حرمت جنازه انسان باید حفظ شود و بی احترامی به آن جایز نیست کما این که جایز نیست لمس کردن آن مگر با مجوز شرعی . و بر دولت است حمایت از این امر.


ماده سوم : الف ) در صورت بکارگیری زور یا کشمکش های مسلحانه ، نباید آنانی را که در آن مشارکتی نداشته اند همچون پیرمردان و زنان و کودکان ، را کشت وهر مجروح و بیماری حق مداوا، و اسرا حق خوراک و پناهگاه و لباس دارند . و مثله کردن مقتولین ممنوع است و باید اسرا را مبادله و فیمابین خانواده هایی که اوضاع جنگ باعث جدایی آنان شده است ، دیدارهایی بعمل آید.

ب) قطع درختان یا از بین بردن زراعت و دامها یا تخریب ساختمانها و مؤسسات کشور دشمن به وسیله ی بمباران یا موشک باران و غیره ؛ جایز نمی باشد.

ماده چهارم : هر انسانی ، حرمتی دارد و می تواند از آوازه خود در زندگی یا پس از مرگ پاسداری نماید و دولت و جامعه موظف است که از پیکر و مدفن او پاسداری کند.

ماده پنجم : الف) خانواده ، پایه ساختار جامعه است و زناشویی اساس ایجاد آن می باشد ، بنابراین مردان و زنان حق ازدواج دارند و هیچ قید و بندی که بر پایه نژاد یا رنگ یا قومیت باشد ، نمی توان از این حق آنان، جلوگیریکند.

ب) جامعه و دولت موظف است موانع را از فرا راه ازدواج برداشته و راههای آن را آسان و از خانواده حمایت به عمل آورد.

ماده ششم : الف) در حیثیت انسانی ، زن با مرد برابر است و به همان اندازه که زن وظایفی دارد ، از حقوق نیز برخوردار است و دارای شخصیت مدنی و ذمه مالی مستقل و حق حفظ نام و نسبت خویش را دارد.
ب) بار نفقه خانواده و مسؤولیت نگهداری آن ، از وظائف مرد می باشد.

ماده هفتم : الف ) هر کودکی از زمان تولد ، حقی بر گردن والدین خویش و جامعه و دولت در محفاظت دوران طفولیت و تربیت نمودن و تأمین مادی و بهداشتی و ادبی دارد . در ضمن باید از جنین و مادر نگهداری شود و مراقبت های ویژه نسبت به آنها مبذول شود.

ب) پدران و کسانی که از نظر قانون شرع به منزله پدرانند ، حق انتخاب نوع تربیتی را که برای فرزندان خود می خواهند با مراعات منافع و آینده آنان در پرتو ارزشهای اخلاقی و احکام شرعی دارند.

ج) بر طبق احکام شرع ، فرزندان نسبت به والدین خود واقوام نسبت به اقوام خود حقوقی بر گردن دارند .
ماده هشتم : هر انسانی از لحاظ الزام والتزام ، از یک شخصیت شرعی برخوردار است و اگر این شخصیت از بین رفت یا مخدوش گردید، قیم جای اور ا می گیرد.

ماده نهم : الف ) طلب علم یک فریضه است و آموزش یک امر واجب است بر جامعه و دولت ، و بر دولت لازم است که راهها و وسائل آن را فراهم نموده و متنوع بودن آن را به گونه ای که مصلحت جامعه را بر آورد ، تأمین نماید و به انسان فرصت دهد که نسبت به دین اسلام و حقایق هستی معرفت حاصل کند و آن را برای خیر بشریت بکار گیرد.

ب) حق هر انسانی است که مؤسسات تربیتی و توجیهی مختلف از خانواده و مدرسه و دانشگاه گرفته تا دستگاههای تبلیغاتی و غیره که کوشش در جهت پرورش دینی و دنیوی انسان می نماید ، برای تربیت کامل و متوازن او تلاش کنند و شخصیتش را پرورش دهند به گونه ای که ایمانش به خدا و احترامش به حقوق و وظایف و حمایت از آن فراهم شود.

ماده دهم : اسلام دین فطرت است ، و بکار گرفتن هر گونه اکراه نسبت به انسان یا بهره برداری از فقر یا جهل انسان جهت تغییر این دین به دینی دیگر یا به الحاد ، جایز نمی باشد.

ماده یازدهم : الف ) انسان آزاد متولد می شود و هیچ احدی حق به بردگی کشیدن یا ذلیل کردن یا مقهور کردن یا بهره کشیدن یا به بندگی کشیدن او را ندارد ، مگر خدای تعالی.

ب) استعمار به انواع گوناگونش و به اعتبار این که بدترین نوع بردگی است ، شدیدا تحریم می شود و ملتهایی که از آن رنج می کشند حق دارند از آن رهایی یافته و سرنوشت خویش را تعیین کنند . همه دول و ملل نیز موظف اند از این گروه در مبارزه علیه نابودی هر استعمار و اشغال یاری نمایند . همه ملتها نیز حق حفظ شخصیت مستقل و سلطه خود بر منابع و ثروتهای طبیعی را دارند.

ماده دوازدهم : هر انسانی بر طبق شریعت حق انتقال و انتخاب مکان برای اقامت در داخل یا خارج کشورش را دارد و در صورت تحت ظلم قرار گرفتن می تواند به کشور دیگری پناهنده شود . و بر آن کشور پناه دهنده واجب است که با او مدارا کند ، تا این که پناهگاهی برایش فراهم شود . با این شرط که علت پناهندگی به خاطر ارتکاب جرم طبق نظر شرع نباشد.

ماده سیزدهم : کار ، حقی است که باید دولت و جامعه برای هر کسی که قادر به انجام آن است ، تضمین کند . و هر انسانی آزادی انتخاب کار شایسته را دارد به گونه ای که هم مصلحت خود وهم مصلحت جامعه بر آورده شود . هر کارگری حق دارد از امنیت و سلامت و دیگر تأمین های اجتماعی برخوردار باشد و نباید او را به کاری که توانش را ندارد واداشت یا او را به کاری اکراه نمود یا از او بهره کشی کرد یا به او زیان رساند ؛ و هر کارگری بدون فرق میان مرد و زن ، حق دارد که مزد عادلانه در مقابل کاری که ارائه می کند سریعا دریافت نماید و نیز حق استفاده از مرخصی ها و پاداشها وترفیعات استحقاقی را دارد ودر عین حال موظف است که در کار خود اخلاص و درستکاری داشته باشد و اگر کارگران با کارفرمایان اختلاف پیدا کردند دولت موظف است برای حل این اختلاف و از بین بردن ظلم و اعاده حق و پایبندی به عدل بدون این که به نفع طرفی عدول کند ، دخالت نماید.

ماده چهاردهم ، انسان ، حق دارد کسب مشروع بکند ، بدون احتکار و فریب یا زیان رساندن به خود یا دیگران . و ربا شدیدا ممنوع می باشد.

ماده پانزدهم : الف ) هر انسانی حق مالک شدن از راههای شرعی را دارد و می تواند از حقوق مالکیت به گونه ای که به خود و یا دیگران و یا جامعه ضرر نرساند ، برخوردار باشد و نمی توان مالکیت را از کسی سلب کرد مگر بنابر ضرورت حفظ منافع عمومی و در مقابل پرداخت غرامت فوری و عادلانه.ب) مصادره اموال و ضبط آنها ممنوع است مگر بر طبق شرع.

ماده شانزدهم : هر انسانی حق دارد از ثمره دست آوردهای علمی یا ادبی یا هنری یا تکنولوژیکی خود سود ببرد ، و حق دارد از منافع ادبی و مالی حاصله از آن حمایت نماید ، مشروط بر ا ین که آن دست آورد (اثر) مغایر با احکام شریعت نباشد.

ماده هفدهم : الف) هرانسانی حق دارد که در یک محیط پاک از مفاسد و بیماری های اخلاقی به گونه ای که بتواند در آن خود را از لحاظ معنوی بسازد ، زندگی کند ، جامعه و دولت موظفند این حق را برای او فراهم کنند.

ب)دولت و جامعه موظف اند که برای هر انسانی تأمین بهداشتی و اجتماعی را از طریق ایجاد مراکز عمومی مورد نیاز بر حسب امکانات موجود ، فراهم نمایند.

ج)دولت مکلف است حق هر انسانی را در زندگی شرافتمندانه ای که بتواند از طریق آن مایحتاج خود و خانواده اش را بر آورده سازد و شامل خوراک و پوشاک و مسکن و آموزش و درمان و سایر نیازهای اساسی می شود تضمین نماید.

ماده هجدهم : الف) هر انسانی حق دارد که نسبت به جان و دین و خانواده و ناموس و مال خویش ، در آسودگی زندگی کند.

ب)هر انسانی حق دارد که در امور زندگی خصوصی خود ( در مسکن و خانواده و مال و ارتباطات ) استقلال داشته باشد و جاسوسی یا نظارت بر او و مخدوش کردن حیثیت او جایز نیست و باید از او در مقابل هر گونه دخالت زورگویانه در این شؤون حمایت شود.

ج) مسکن در هر حالی حرمت دارد و نباید بدون اجازه ساکنین آن یا به صورت غیر مشروع وارد آن شد ، و نباید آن را خراب یا مصادره کرد یا ساکنینش را آواره نمود.

ماده نوزدهم : الف ) مردم در برابر شرع مساوی هستند . در این امر حاکم و محکوم نیز با هم برابرند .
ب) مراجعه و پناه بردن به دادگاه ، حقی است که برای همه تضمین شده است.ج) مسؤولیت در اصل شخصی است.

د) هیچ جرمی یا مجازاتی نیست مگر به موجب احکام شریعت. ه) متهم ، بی گناه است تا این که محکومیتش از راه محاکمه عادلانه ای که همه تضمینها برای دفاع از او فراهم باشد ثابت گردد.

ماده بیستم : دستگیری یا محدود ساختن آزادی یا تبعید ، یا مجازات هر انسانی جایز نیست مگر به مقتضای شرع . و نباید او را شکنجه بدنی یا روحی کرد یا با او به گونه ای حقارت آمیز یا سخت ، یا منافی حیثیت انسانی ، رفتار کرد . همچنین اجبار هر فردی برای آزمایشات پزشکی یا علمی جایز نیست مگر با رضایت وی و مشروط بر این که سلامتی و زندگی او به مخاطره نیفتد . همچنین ، تدوین قوانین استثنایی که به قوه اجرائیه چنین اجازه ای را بدهد ، نیز جایز نمی باشد.

ماده بیست و یکم : گروگانگیری به هر شکل و به خاطر هر هدفی ، ممنوع است.

ماده بیست و دوم : الف ) هر انسانی حق دارد نظر خود را به هر شکلی که مغایر با اصول شرعی نباشد آزادانه بیان دارد.ب) هر انسانی حق دارد برای خیر و نهی از منکر بر طبق ضوابط شریعت اسلامی دعوت کند .
ج)تبلیغات یک ضرورت حیاتی برای جامعه است و سوء استفاده و سوء استعمال آن و حمله به مقدسات و کرامت انبیا یا به کارگیری هر چیزی که منجر به ایجاد اختلال در ارزشها یا متشتت شدن جامعه یا زیان یا متلاشی شدن اعتقاد شود ، ممنوع است. د) برانگیختن احساسات قومی یا مذهبی و یا هر چیزی که منجر به برانگیختن هر نوع حس تبعیض نژادی گردد ، جایز نیست.

ماده بیست و سوم : الف ) ولایت ، امانتی است که استبداد یا سوء استفاده از آن شدیدا ممنوع است ، زیرا حقوق اساسی از این راه تضمین می شود. ب) هر انسانی حق دارد در اداره امور عمومی کشور خود به طور مستقیم یا غیر مستقیم شرکت نماید . همچنین او می تواند پستهای عمومی را بر طبق احکام شریعت متصدی شود .
ماده بیست و چهارم : کلیه حقوق و آزادیهای مذکور در این سند ، مشروط به مطابقت با احکام شریعت اسلامی است .
ماده بیست و پنجم : شریعت اسلامی تنها مرجع برای تفسیر یا توضیح هر ماده از مواد این اعلامیه است .

4/2/2016 10:18:48 AM
آخرین اخبار